KRÓTKI SZKIC BIOGRAFICZNY I EPOKA W KTÓREJ ŻYŁ.

RZUT OKIEM NA KRÓLESTWO POLSKIE W XIIIw.

Władysław Łokietek syn Kazimierza, wnuk Konrada Mazowieckiego, prawnuk Kazimierza Sprawiedliwego, a praprawnuk Bolesława Krzywoustego. Urodził się ok.1260r. W okresie najsilniejszego rozbicia dzielnicowego, kiedy to idea zjednoczonego Królestwa Polskiego była już odległym echem. Polska podzielona była na kilkadziesiąt księstw i księstewek połączonych ze sobą tradycją historyczną, organizacją kościelną i dynastią. Pomorze Zachodnie odpadło już w latach 80-tych XII w. Pomorze Gdańskie zaś w latach 20-tych wieku XII. Wielkopolska podzielona była na część zachodnią-poznańską i wschodnią-kaliską. Pierwszą władał Przemysław II, a w drugiej rządził Bolesław Pobożny. Polska centralna podzielona była między synów księcia kujawsko-łęczyckiego Kazimierza: Leszka, zwanego Czarnym, ks. Sieradzkiego i Siemomysła, ks. Inowrocławskiego. Ich bracia przyrodni Władysław, Kazimierz i Siemowit-władali Brześciem, Łęczycą i Dobrzyniem. Mazowsze dzieliło się na dwie części: płocką i czerską. Pierwszą rządził Bolesław II, a drugą jego brat Konrad II. Najbogatszy Śląokietek był bardzo rozbity wewnętrznie. Liczyły się tylko trzy księstwa: wrocławskie, legnickie i głogowskie. Natomiast Małopolska tj. krakowskie i sandomierskie, znajdowała się we władaniu Bolesława Wstydliwego. Wspomnieć jednak trzeba, że pewne tendencje zjednoczeniowe dały się zauważyć już w początkach drugiej połowy XIII w. Ich nośnikiem było możnowładztwo, duchowieństwo wyższe, mieszczaństwo oraz rycerstwo. Tak więc istniała idea, brakowało zaś tego kto zjednoczy Polskę. Żaden bowiem z Piastowiczów nie chciał podporządkować się innemu. Jednak wkrótce pojawiło się dwóch takich kandydatów. W1279 r. umarł dzierżący tron królewski książę Bolesław Wstydliwy. Jako że nie miał potomków adoptował księcia sieradzkiego, Leszka Czarnego, co zostało zatwierdzone przez możnowładztwo. Tymczasem zmarł również bezpotomnie Bolesław Pobożny, dzięki czemu jego bratanek, Przemysł II, książę poznański zjednoczył pod swymi rządami całą Wielkopolskę. Obaj byli wybitnymi, wybijającymi się ponad innych Piastowiczów władcami. Jednak Leszek Czarny zmarł bezpotomnie w wyniku zarazy w 1288 r. Nastąpił czas walk o tron królewski. Do walki o Kraków przystąpiło dwóch książąt-popierane przez panów krakowskich Bolesław Płocki , który następnie zrezygnował z ubiegania się o władzę na rzecz księcia Brzesko- siedleckiego Władysława zwanego Łokietkiem (uważał się za sukcesora po bracie Leszku), a księciem wrocławskim Henrykiem IV Probusem (Prawym). W 1289r. pod Siewierzem doszło do bitwy, w której klęskę poniosły siły śląskie. Mimo tego Henryk IV zdołał wkroczyć do Krakowa, wpuszczony podstępnie przez mieszczan zajął stolicę. Władysław Łokietek zmuszony był ratować się ucieczką. Udał się do Sandomierza i tam rządził.
Tymczasem na północy wyrósł jeszcze jeden potężny kandydat do tronu krakowskiego- Przemysł II. Obok Wielkopolski zawładnął bowiem w wyniku układu z księciem pomorskim Mszczujem II Pomorzem Gdańskim.
Henryk IV Probus zająwszy Kraków zaczął czynić starania o polską koronę, jednakże nie ukończył ich gdyż zmarł nagle w 1290r. Przed śmiercią w testamencie przekazał Kraków dla Przemysła II, a Wrocław dla Henryka Głogowskiego.
Przemysł na krótko opanował Wawel-połączył w ten sposób ziemię od Karpat do Bałtyku. Znowu pojawił się niestrudzony Łokietek , który na krótko zajął Kraków. Musiał szybko znów uciekać bo do rywalizacji o koronę polską wystąpił król Czech-Wacław II. Wsparty przez kler, rycerstwo i mieszczaństwo pozyskane przywilejem w Lutomyślu w 1291r. Wacław II przegnał Łokietka z Sandomierza w 1292r. a następnie zmusił go do złożenia mu hołdu z księstw: Brzeskiego i Siedleckiego.
Przemysł II nie zrezygnował jednak z marzeń o koronie- nałożył mu ją w Gnieźnie 25 czerwca 1295r. arbp. Jakub Świnka. Mimo , że jego władztwo obejmowało tylko Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, tytułował się Królem Polski. Niestety w lutym 1296r. w Środę Popielcową został zamordowany w Rogoźnie. Za mordem stali na pewno Brandenburczycy. A być może Wielkopolskie rody Nałęczów i Zarembów. Przemysł II nie mający męskiego potomka przewidywał na swego następcę księcia wrocławskiego-Henryka Głogowskiego, ale ten jako otaczający się Niemcami i nie lubiący polskich obyczaju polskiego nie podobał się Wielkopolanom. Dzięki temu w lecie 1296r. władztwo w Wielkopolsce i na Pomorzu objął Władysław Łokietek. Niestety- nasz bohater nie dorósł jeszcze do roli jednoczyciela jego zachowaniem ciągłe kłótnie z sąsiadami, zbrojne wypady, zajazdy, a nawet kumpienie dziedzictwem piastowskim nie przysporzyły mu zwolenników taki bowiem styl rządów doprowadzał do rozpadu wewnętrznego. Jednym słowem w kraju szerzył się chaos. W dodatku biskup Pomorski Andrzej z rodu Zaręmbów rzucił na niego klątwę. W końcu rycerstwo Wielkopolskie miało dość wybryków Łokietka wezwało Wacława II, który w tym czasie opanował Małopolskę i zhołdował Śląsk. Władysław Łokietek zmuszony był uchodzić z wielkopolski a i też ze swojej ojcowizny. Księstwa Brzesko- sieradzkiego. Wacław II koronował się na króla Polski w Gnieźnie w sierpniu 1300r. Skupił on w swym ręku Wielkopolskę , Małopolskę, Pomorze Gdańskie, Kujawy, ziemię Sieradzką i Łęczycką . Zhołdował książąt Opola, Cieszyna, Raciborza, Wrocławia, Legnicy i Brzegu. Jego synem był Bolesł jeszcze do Łokietek wypędzony z Polski jeździł na Ruś, Węgry, dotarł do Wiednia, a być może także do Rzymu.
Korzystna dla nas sytuacja międzynarodowa, która wiązała siły Wacława II umożliwiła Łokietkowi dywersję w Małopolsce uzyskał on wtedy dość szerokie poparcie społeczne ze względu na barbarzyńskie postępowanie starosty małopolskiego biskupa krakowskiego Jana Muskaty, którego oddziały ciągle stosowały ostre represje pracowników Wacława. W tym też czasie Łokietek dzięki uporowi, posiadanym prawom dynastycznym stał się przywódcą powszechnego ruchu ogólnospołecznego przeciwko obcym Czechom i Niemcom. Uzyskał on wtedy pomoc króla węopolsce ? uzyskał
Przybywszy do Polski Łokietek z pomocą węgierską zajął Wiślicę. Tymczasem umarł Wacław II (czerwiec 1305r.). Jego syn zaś Wacław III wobec zagrożenia Czech szukając sojuszników zawarł m.in. przymierze z Brandenburgią, której ofiarował Pomorze Gdańskie. Łokietek zaś w owym czasie zajął Sandomierz i być może Kraków. Opanowaniu Wielkopolski przewodził książę Henryk Głogowski zajmując tę dzielnicę przy szerokim poparciu jej mieszkańców.
Z gry o tron polski wypadł Wacław III, który w sierpniu 1306r. został skrytobójczo zamordowany. Rozpoczęły się w Czechach niepokoje wewnętrzne, które uniemożliwiały temu państwu angażowanie się w sprawy polskie. Mimo tego czas chaosu w Polsce trwał. Łokietek musiał "uspokoić" jeszcze biskupa Jana Muskatę zwolennika czeskiego, co mu się częściowo udało. Uzyskał nawet nam poparcie arcybiskupa Jakuba Świnki w sporze z nie usłuchanym biskupem krakowskim w 1308r. został Muskata wyklęty przez Świnkę. Łokietek próbował udawać pośrednika w sporze biskup Muskata arcybiskup Świnka ale gdy Muskata przybył do Krakowa Łokietek uwięził go ale ten zbiegł i poskarżył się papieżowi, co dało ten efekt że w 1310r. papież rzucił ekskomunikę na Łokietka i interdykt na kraj. Jego mieszkańcy w ogóle się tym nie przejęli, bowiem zainteresowani byli tym, aby ktoś, tj. Łokietek zdołał zjednoczyć Polskęuchanym
W czasie tego konfliktu spadło na Polskę nieszczęście - wprowadzając w życie układ zawarty z Wacławem III margrabiowie brandenburscy zajęli ziemię sławieńską i bytowską oraz niedługo potem Gdańsk w sierpniu 1308r. Łokietek zajęty tymczasem sprawami Rusi Halickiej zgodził się lekkomyślnie na wysłanie pomocy Krzyżaków lecz ci przepędziwszy stamtąd Brandenburczyków dokonali później, tj. 13 listopada 1308r. rzezi mieszkańców Gdańska. Po tym zdarzeniu całe Pomorze Gdańskie wpadło w ich ręce ? ostatni gród pomorski - Świecie zajęli po długim oblężeniu jesienią 1309r.
Na niedomiar kłopotów Łokietek nie miał co narzekać - prawnicy polityczni księcia w Małopolsce - szczególnie mieszczanie krakowscy nawiązali kontakty z królem czeskim Janem Luksemburskim. Doszło do buntu w Krakowie, któremu przewodził wójt Albert. Wystąpienie (większości niemieckich) mieszczan stłumił Łokietek bardzo okrutnie. Tak więc niebezpieczeństwo ponownego opanowania kraju przez Czechów zostało zażegnane.
Pomyślna sytuacja ukształtowała się dla Łokietka w Wielkopolsce. Tam bowiem w 1309r. zmarł Henryk Głogowski pozostawiając pięciu synów, którzy rządząc tą dzielnicą otaczali się Niemcami. Nie spowodowało to dużego poparcia społeczeństwa, dlatego też od schyłku 1312r. wybuchł bunt przeciwko panowaniu synów głogowskich. Najcięższe walki toczono w samym Poznaniu gdzie opór Łokietkowi stawił wójt poznański Przemko. Podkreślić trzeba że to głównie rycerstwo wielkopolskie poparło Władysława. W efekcie Wielkopolskę włączono w skład państwa Łokietka na początku 1314r.
Jednoczące się państwo polskie miało wielu wrogów - Brandenburgię, Krzyżaków, Czechów, książąt Dolnego Śląska. Władysław próbował przeciwstawić temu układowi sojusz z Węgrami, Rusią Halicką, Mazowszem i Litwą.
W latach 1315 - 1320 Łokietek toczył wojnę z margrabiami brandenburskimi, ale wygnanie rządzącej dynastii Askańczyków doprowadziło do przerwania konfliktu.
Sytuacja dojrzała do tego aby Łokietek stał się królem a Polska Królestwem. Na zjeździe w Sulejowie w 1318r. wysłano petycję do papieża Jana XXII w sprawie koronacji Łokietka. Rok trwały starania o zgodę papieską w końcu potajemnie jej udzielono. 20 stycznia 1320r. Władysław Łokietek na Wawelu został koronowany. Od tego momentu aż do 1795r. władcami Polski będą królowie. Jednakże aby wzmocnić Królestwo Polskie Łokietek zawarł sojusze m.in. z Węgrami - wydając za króla węgierskiego Karola Roberta swą córkę Elżbietę, a w 1325r. swego syna (późniejszego Kazimierza Wielkiego) ożenił z córką wielkiego księcia Litwy Giedymina - Aldoną. Sojusz z Węgrami zawarł wbrew Czechom a dzięki układowi z Litwą szachował Państwo Krzyżackie. Ów ostatni umożliwił wspólną walkę przeciw Brandenburgii, która została tak przetrzepana, że zawarłszy pokój z Polską w 1329r. przestała się wtrącać w sprawy polskie. Wykorzystując fakt współpracy pogańskiej Litwy z Polską Krzyżacy zawarli przymierze z Czechami i księstwem głogowskim. Ów rok był najcięższy za czasów Łokietka. Wydawało się że król Polski zostanie zmiażdżony przez potęgę koalicji. Zaczęła się wojna polsko-litewsko-czesko-krzyżacka. Wojna ze zmiennym szczęściem dla obu stron. Terenem działania była głównie Polska środkowa ? Kujawy, wschodnia Wielkopolska, ziemia dobrzyńska. Obie strony łupiły się stosując taktykę "spalonej ziemi". W wyniku tej wojny w ręce krzyżackie dostała się ziemia dobrzyńska (1328r.) i Kujawy (1332r.). Jedynym większym sukcesem strony polskiej była bitwa pod Płowcami we wrześniu 1331r., która skłoniła Krzyżaków do wycofania się z Kujaw, które niestety w następnym roku ponownie zajęli. Nie był jeszcze jednak to koniec wojny - Łokietek rozprawił się z książętami głogowskimi niszcząc im pięćdziesiąt umocnionych osad, ale najważniejsze było zdobycie Kościerzyna gdzie Polacy dokonali rzezi obrońców (sto osób zamordowano).
Późną jesienią po kampanii Śląskiej Władysław Łokietek ciężko zachorował. Dostał wylewu krwi do mózgu, który go częściowo sparaliżował. Choroba trwała trzy miesiące 2 marca 1333r. król Łokietek zmarł.